ارتباط بین دیابت و بیماری لثه

وقتی قند خون بالا، سلامت دهان را آرام‌آرام از بین می‌برد

سلام! به سایت بیومد کالا خوش آمدید!

خیلی وقت‌ها وقتی صحبت از دیابت می‌شود، ذهن همه سریع می‌رود سمت انسولین، قند خون، رژیم غذایی یا نهایتاً چشم و کلیه.

کمتر کسی به دهان و لثه فکر می‌کند.
واقعیت این است که برای خیلی از بیماران دیابتی، اولین نشانه‌ی جدیِ به‌هم‌ریختگی بدن نه در آزمایش خون، بلکه در لثه‌هایی است که بی‌دلیل خونریزی می‌کنند، متورم می‌شوند یا عقب می‌روند.

در منابع پزشکی غربی، دهان را سال‌هاست «آینه‌ی سلامت سیستمیک بدن» می‌دانند. دهان فقط محل جویدن غذا نیست؛ بخشی از سیستم ایمنی، التهابی و حتی متابولیک بدن است.
دیابت و بیماری لثه، برخلاف چیزی که قبلاً تصور می‌شد، دو مشکل جداگانه نیستند؛ آن‌ها یک رابطه‌ی دوطرفه، پیچیده و خطرناک دارند که اگر نادیده گرفته شود، هر دو بیماری را شدیدتر می‌کند.

این بلاگ دقیقاً برای همین نوشته شده:
برای اینکه بفهمیم چرا افراد دیابتی بیشتر دچار بیماری لثه می‌شوند، چرا بیماری لثه کنترل قند خون را سخت‌تر می‌کند، و چطور می‌شود این چرخه‌ی معیوب را شکست.

دیابت چیست و چه بلایی سر بدن می‌آورد؟

دیابت یک اختلال متابولیک مزمن است که در آن بدن یا انسولین کافی تولید نمی‌کند یا نمی‌تواند از انسولین به‌درستی استفاده کند. نتیجه‌ی هر دو حالت یکی است:
قند خون بالا برای مدت طولانی.

قند خون بالا فقط یک عدد در آزمایش نیست. این وضعیت به مرور باعث می‌شود:

• رگ‌های خونی آسیب ببینند

• سیستم ایمنی ضعیف شود

• فرآیند ترمیم بافت‌ها کند گردد

• التهاب مزمن در بدن افزایش پیدا کند

و دقیقاً همین عوامل، لثه‌ها را به یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط بدن تبدیل می‌کند.

بیماری لثه چیست؟ فقط خونریزی ساده نیست

بیماری لثه یا Gum Disease که در منابع علمی با نام Periodontal Disease شناخته می‌شود، به مجموعه‌ای از مشکلات التهابی گفته می‌شود که بافت‌های نگه‌دارنده دندان‌ها را درگیر می‌کند.

این بافت‌ها فقط شامل خود لثه نیستند، بلکه استخوان فک، رباط‌های نگه‌دارنده دندان و بافت‌های اطراف آن را هم شامل می‌شوند.

برخلاف تصور رایج، بیماری لثه فقط یک مشکل ساده یا موقتی نیست.

اگر به‌موقع تشخیص داده نشود و درمان نشود، می‌تواند به لق شدن دندان‌ها، تحلیل استخوان فک و حتی از دست رفتن دندان‌ها منجر شود؛ آن هم در شرایطی که خود دندان‌ها ممکن است کاملاً سالم باشند.

مراحل بیماری لثه

بیماری لثه معمولاً به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کند و چند مرحله دارد:

1. ژنژیویت (Gingivitis)

مرحله‌ی اولیه که معمولاً با:

• قرمزی لثه

• تورم

• خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان

همراه است و قابل برگشت می‌باشد.

2. پریودنتیت (Periodontitis)

اگر ژنژیویت درمان نشود، وارد این مرحله می‌شود:

• تحلیل استخوان اطراف دندان

• عقب‌رفتگی لثه

• لق شدن دندان‌ها

• حتی از دست رفتن دندان سالم

و اینجاست که بیماری دیگر قابل برگشت نیست.

در افراد دیابتی، این گذار از ژنژیویت به پریودنتیت معمولاً سریع‌تر و شدیدتر اتفاق می‌افتد.

بیماری لثه چگونه شروع می‌شود؟

همه‌چیز معمولاً از یک عامل ساده شروع می‌شود: پلاک میکروبی.
پلاک، لایه‌ای نازک و چسبناک از باکتری‌هاست که به‌طور طبیعی روی دندان‌ها تشکیل می‌شود. اگر این پلاک به‌صورت منظم با مسواک و نخ دندان تمیز نشود، به‌مرور سفت شده و تبدیل به جرم (تارتار) می‌شود؛ چیزی که دیگر با مسواک معمولی از بین نمی‌رود.

در این مرحله، بدن برای مقابله با باکتری‌ها واکنش التهابی نشان می‌دهد و اولین نشانه‌های بیماری لثه ظاهر می‌شوند.

چرا دیابت ریسک بیماری لثه را بالا می‌برد؟

1. قند خون بالا، غذای باکتری‌هاست

باکتری‌های دهانی عاشق قند هستند. وقتی قند خون بالا می‌رود، میزان گلوکز در بزاق هم افزایش پیدا می‌کند.
این یعنی یک محیط ایده‌آل برای رشد باکتری‌های بیماری‌زا در اطراف لثه.

2. تضعیف سیستم ایمنی

در دیابت کنترل‌نشده، گلبول‌های سفید که وظیفه‌ی دفاع دارند، کندتر و ضعیف‌تر عمل می‌کنند.
در نتیجه بدن نمی‌تواند به‌خوبی با عفونت‌های لثه مقابله کند.

3. اختلال در ترمیم بافت

لثه‌ی سالم نیاز به ترمیم مداوم دارد. دیابت این فرآیند را مختل می‌کند، بنابراین:

• زخم‌های لثه دیرتر خوب می‌شوند

• التهاب طولانی‌تر باقی می‌ماند

4. التهاب سیستمیک مزمن

دیابت باعث افزایش نشانگرهای التهابی در کل بدن می‌شود. لثه‌ها اولین جاهایی هستند که این التهاب را نشان می‌دهند.

رابطه دوطرفه: بیماری لثه چگونه دیابت را بدتر می‌کند؟

اینجا همان نقطه‌ای است که خیلی‌ها نمی‌دانند.

التهاب لثه → مقاومت به انسولین

در بیماری لثه، باکتری‌ها و سموم آن‌ها وارد جریان خون می‌شوند.
بدن در پاسخ، مواد التهابی ترشح می‌کند که باعث افزایش مقاومت به انسولین می‌شود.

یعنی:

• انسولین هست

• ولی سلول‌ها به آن پاسخ نمی‌دهند

• قند خون بالاتر می‌رود

تحقیقات انجام‌شده در نشان داده‌اند که درمان بیماری لثه می‌تواند را تا حد قابل توجهی کاهش دهد؛ رقمی که برای بیماران دیابتی حیاتی است.

علائم هشداردهنده‌ی بیماری لثه در افراد دیابتی

افراد دیابتی باید به این نشانه‌ها حساس‌تر باشند:

• خونریزی لثه حتی بدون مسواک

• تورم یا براق شدن لثه

• بوی بد دهان مداوم

• عقب‌نشینی لثه

• لق شدن دندان

• احساس درد یا فشار در لثه

این علائم نباید «عادی» تلقی شوند.

تأثیر دیابت نوع 1 و نوع 2

دیابت نوع یک

• شروع زودتر

• وابستگی کامل به انسولین

• اگر کنترل نشود، خطر بالای عفونت‌های لثه

دیابت نوع دو

• شایع‌تر

• اغلب همراه با اضافه وزن

• ارتباط قوی‌تر با التهاب مزمن و پریودنتیت شدید

در هر دو نوع، کنترل قند خون مهم‌ترین عامل محافظت از لثه است.

نقش بزاق و خشکی دهان در این ارتباط

بسیاری از بیماران دیابتی دچار خشکی دهان می‌شوند.
بزاق نقش حیاتی دارد:

• شست‌وشوی باکتری‌ها

• تنظیم pH دهان

• محافظت از لثه

کاهش بزاق یعنی:

• افزایش پلاک

• تشدید التهاب

• رشد سریع‌تر باکتری‌ها

پیشگیری: چطور این چرخه را بشکنیم؟

1. کنترل دقیق قند خون

این پایه‌ی همه‌چیز است. هیچ درمان دهانی بدون کنترل قند خون موفق نمی‌شود.

2. بهداشت دهان فراتر از حد معمول

برای افراد دیابتی:

• مسواک حداقل ۲ بار در روز

• نخ دندان روزانه

• دهان‌شویه‌های غیرالکلی

3. ویزیت منظم دندانپزشک

حداقل هر ۶ ماه، و در صورت وجود بیماری لثه، حتی زودتر.

4. درمان فعال بیماری لثه

جرم‌گیری عمیق، درمان پریودنتال و پیگیری منظم.

چرا دندانپزشک باید از دیابت شما خبر داشته باشد؟

در کلینیک‌های پیشرفته‌ی آمریکا و کره جنوبی، وضعیت متابولیک بیمار قبل از درمان دهان بررسی می‌شود.
دانستن دیابت بیمار به دندانپزشک کمک می‌کند:

• درمان مناسب‌تری انتخاب کند

• ریسک عفونت را کاهش دهد

• برنامه‌ی مراقبتی دقیق‌تری بدهد

گاهی لثه‌ها زودتر از آزمایش خون، حقیقت را می‌گویند.